|
 Latino América ante o 2007
Isaac Bigio América Latina despediuse do 2006 con moitos cambios. Trece das súas vinte repúblicas tiveron eleccións presidenciais nun lapso de 373 días. Na única nación que non conta cunha democracia multipartidaria (Cuba) viuse o alonxamento do poder do seu presidente (Fidel Castro), quen é, ademais, o que máis tempo leva no cargo na historia do hemisferio. A rexión foise distanciando do “consenso de Washington” permitindo que se abra unha ola izquierdizante e a aparición de distintos modelos nacionais.
Doce eleccións
O calendario electoral latinoamericano iniciouse o 27 de novembro do 2005 cos comicios de Honduras e terminou o 3 de decembro pasado en Venezuela. Dos 12 países que tiveron comicios xerais sete removeron ao oficialismo (Honduras, Bolivia, Costa Rica, Haití, Perú, Nicaragua e Ecuador), en tres foron reelexidos os seus mandatarios (Uribe en Colombia, Lula en Brasil e Chávez en Venezuela) e en dous o oficialismo mantívose no poder pero renovando ao seu presidente (Chile e México). Algo que diferencia estas eleccións coas que se deron unha década e media atrás é que non existe un consenso xeral entre os candidatos. Este si existía trala creba da bipolaridade mundial. Logo de 1991 América Latina se alineou con EEUU no "consenso de Washington" segundo o cal o hemisferio tendía a unirse en torno á liberalización económica e política. A receita que seguían todos os partidos era a de ir cara a economías abertas que patrocinasen o "libre comercio" manténdose unha democracia multipartidaria. Só Cuba estaba á marxe e o Perú, pese ao autogolpe de Fujimori, tratou de manterse en devandito esquema. Con todo, polo menos a metade dos doce presidentes electos ou reelectos cuestiona dito "consenso". Partidos identificados coa dereita gañaron en apenas 3 das 12 eleccións (Honduras, Colombia e México), mentres que nos nove restantes hai presidentes que se autoproclaman "socialistas". Aínda que hai unha gran diferenza entre eles. Distintos "socialismos" En Costa Rica e Perú foron elexidos os presidentes socialdemócratas que as rexeron ata 1990. Tanto Oscar Arias como Alan García teñen en común reivindicar a figura de Haya de la Torre e de ser votados pola dereita contra un "outsider" anti-TLC (o peruano Ollanta Humala e o tico Ottón Solís). Eles hoxe gobernan asociados a grandes grupos económicos e sendo campións do Tratado de Libre Comercio, mentres que a esquerda local acúsalles de ser unha dereita enmascarada. A chilena Michelle Bachellet é líder dun Partido Socialista que acepta o modelo económico creado por Pinochet e que promove TLCs. Ela estableceu con García un entendemento programático no cal ambos réximes buscan apoiarse.Fronte a estes "socialistas" que gobernan en alianza con sectores conservadores queda o polo de Chávez e dos tres novos presidentes "vermellos" (Evo Morales en Bolivia, Daniel Ortega en Nicaragua e Rafael Correa en Ecuador), quen contan coa resistencia de Washington. Mentres os socialdemócratas de Chile, Perú e Costa Rica seguen unha senda como a do británico Tony Blair buscando estabilizar a economía monetarista aínda que con reformas sociais ou democratizantes, os socialistas "anti-imperialistas" falan dunha nova revolución (chámese "bolivariana" en Venezuela, orixinaria en Bolivia ou "dos cidadáns" en Ecuador) e de refundar ás súas repúblicas mediante unha constituiente. Preval, quen é o único presidente haitiano que culminou o seu mandato constitucional, foi reelexido no medio dunha convulsión social. El é amigo de Castro pero, ao mesmo tempo, fixo privatizacións. Pese á súa orixe izquierdista el trata de levarse ben coas élites empresariais e EEUU, un camiño que podería querer seguir Ortega. En Nicaragua Ortega cóidase de provocar aos sectores conservadores a quen, máis ben, trata de cortexar. Días antes dos comicios o sandinismo votou a favor dunha das leis máis anti-aborto da rexión. Isto, aínda que pode terlle enaxenado ás feministas, permitiulle a Ortega seguir aparecendo como un "moderado" que se distanciou do seu pasado revolucionario e que non require dunha alianza da dereita para frealo. Grazas a á división desta última el puido ser elexido con menos do 40% dos votos. Lula representa o "medio". El provén dos sindicatos e do socialismo pero busca manter unha boa relación con Bush. Como en Chile, Perú e Costa Rica el co-goberna ou pacta con sectores liberais, aínda que a súa estratexia non pasa por un TLC pois el concibe que o xigante brasilero debe ser o eixe dun bloque rexional autónomo que negocie como tal ante todas as grandes potencias. A dereita Nos 3 países onde hai partidos dereitistas que foron electos a situación máis complicada é a de México. Felipe Calderón é o presidente electo coa menor porcentaxe de todos os doce descritos. É tamén o único que gañou cunha diferenza inferior a un punto. México destaca na rexión en ser un caso illado no cal hai dous presidentes. O izquierdista Andrés Manuel López Obrador que se auto-proclamou presidente, aínda que o poder de facto recoñecido polas institucións, as FFAA e a comunidade internacional teno Calderón. Con todo, o feito que México teña dous presidentes podería incubar unha tendencia cara a unha dualidade de poderes, algo que, a escala local, viuse en Oaxaca, onde unha "asemblea popular" actúa ou actuaba como un Estado paralelo. En Honduras os liberais depuxeron aos nacionais pero ambos lograron que ese país se mantéña no Consenso de Washington. En Colombia Uribe foi reelexido con máis do 60% dos votos, aínda que no medio dunha alta abstención. Con todo, o seu goberno non pode repetir a estratexia coa cal foi elexido no 2002. Entón a súa meta era erradicar á guerrilla. Hoxe, cando non puido facer isto, enfróntase a unha situación novedosa. A nivel externo está rodeado de gobernos zurdos e a nivel interno ten á esquerda como a súa principal oposición legal. De alí o seu novo discurso en pos dun acordo co ELN e as FARC. Cuba e os novos realineamentos Para os Castro as eleccións latinoamericanas foron moi positivas. Teñen en Brasil e Haití dous bos aliados. Con Chávez, Correa, Morais e Ortega podería querer conformar unha sorte de estrela vermella de cinco puntas que puidese ampliar o Tratado de Comercio dos Pobos. Cuba, no entanto, non está a favor que eses gobernos percorran o camiño de Salvador Allende. A situación que tivo Chile en 1970-73 desembocou nun golpe militar. Os Castro conciben que xa non hai que provocar a la "oligarquía" con discursos "marxistas leninistas", patrocinando milicias ou consellos de traballadores e promoviendo nacionalizaciones radicais. Os novos gobernos "vermellos" buscan ter parámetros e buscar atraer capitais foráneos. O "revolucionario" Correa ata acepta manter o dólar como a moeda oficial do Ecuador. Malia os triunfos externos do castrismo e de que a nivel interno mantéñense sen maior oposición, un factor negativo que teñen é a enfermidade de Fidel, a mesma que está abrindo un proceso de transición do poder, o mesmo que inicialmente vai ao seu irmán pero que pode desencadear novos procesos. Isaac Bigio é Analista internacional |
